Η κατανάλωση καπνού στην Ελλάδα και οι επιπτώσεις της

deaths from smoking

Καίρια Ευρήματα

- Η Ελλάδα έχει τη μεγαλύτερη κατά κεφαλή κατανάλωση στον κόσμο. Οι αναλυτές αγοράς προβλέπουν τη κατανάλωση να παραμένει σταθερή εάν η τιμή των τσιγάρων παραμένει χαμηλή και η χρήση από νέους παραμείνει υψηλή.

- Συνολικά η διάδοση του καπνίσματος στην Ελλάδα αυξήθηκε από 34,8% το 1984 σε 37,6% το 1988 λόγω της απότομης αύξησης του καπνίσματος μεταξύ νέων γυναικών.

- Οι Έλληνες αρχίζουν να καπνίζουν σε μικρή ηλικία. Το 10% των Ελλήνων 13-15 ετών ανέφεραν ότι καπνίζουν τσιγάρα. Πολλοί νέοι καπνιστές αρχίζουν να καπνίζουν από 10 ετών.

- Οι νέοι είναι ευάλωτοι στην έναρξη καπνίσματος. 19,5 % των νέων που ποτέ δεν κάπνισαν είπαν πως κατά πάσα πιθανότητα θα άρχιζαν να καπνίζουν το επόμενο έτος. Σε πολλούς νέους είχαν ήδη προσφερθεί δωρεάν τσιγάρα από εκπροσώπους εταιρειών καπνού.

- Η διάδοση του καπνίσματος μεταξύ των Ελλήνων ιατρών είναι μεγαλύτερη από αυτή του γενικού πληθυσμού.

ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΤΣΙΓΑΡΩΝ

Οι Έλληνες καταναλώνουν περισσότερα τσιγάρα κατά κεφαλή από όποιο άλλο κράτος, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Πρόσφατα στοιχεία από το ERC, μία ομάδα έρευνας της αγοράς, δείχνουν πως οι Έλληνες καπνίζουν έναν μέσο όρο 3.000 τσιγάρων κατά κεφαλή το 2006 – περισσότερο από την FYROM, τη Ρωσία, τη Τσεχία και την Ισπανία.

Από το 1970, όταν δημοσιεύθηκαν οι κίνδυνοι από το κάπνισμα, τα ανεπτυγμένα κράτη έχουν καταμετρήσει σταδιακή μείωση στην κατά κεφαλή κατανάλωση. Η Ελλάδα, εντούτοις ήταν η εξαίρεση. Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες οι Έλληνες αύξησαν την κατανάλωση. Οι αναλυτές αγοράς προβλέπουν μικρές μεταβολές στα πρότυπα κατανάλωσης στην Ελλάδα για τα επόμενα χρόνια επικαλούμενοι ανεκτική νομοθεσία ελέγχου καπνίσματος, χαμηλά ποσοστά κατάπαυσης και υψηλά ποσοστά χρήσης από νέους. Το Euromonitor, μία εταιρεία ανάλυσης της διεθνούς αγοράς στην αναφορά της το 2005 «Ο καπνός στην Ελλάδα» αναφέρει: « Η τάση αναμένεται να παραμείνει αμετάβλητη, εφ΄ όσον οι Έλληνες διστάζουν να κόψουν το κάπνισμα. Οι προειδοποιήσεις υγείας δεν πτοούν τις Ελληνικές συνήθειες καπνίσματος. Το κάπνισμα είναι στενά συνδεδεμένο με Ελληνικές παραδόσεις, το Ελληνικό κλίμα, και, σε γενικές γραμμές, με τον Ελληνικό τρόπο ζωής».

Εξάπλωση Καπνίσματος

Οι Εθνικές εκτιμήσεις εξάπλωσης καπνίσματος είναι περιορισμένες. Τα πιο πρόσφατα στοιχεία για το κάπνισμα σε ενήλικες, που έχουν χρησιμοποιηθεί από Το Τοπικό γραφείο Ευρώπης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, προέρχονται από μια μελέτη που έγινε το 2000 από τους Kokkevietal. και εκτιμά την 37,6% εξάπλωση σε ενήλικες (Σχήμα 3). Η μελέτη έδειξε πως η συνολική εξάπλωση αυξήθηκε από 34,8% το 1984 σε 37,6% το 1998 λόγω της απότομης αύξησης σε νέες γυναίκες ηλικίας 18 έως 24 ετών. Σε αυτή την ηλικιακή ομάδα , τα ποσοστά καπνίσματος αυξήθηκαν από 28,4% σε 35,7% κατά τη περίοδο 1984 – 1998

Σχήμα 3. Εξάπλωση Καπνίσματος Ενηλίκων 1998

Ανδρες 46.8

Γυναίκες 29.0

Συνολικά 37.6

Πηγή: Kokkevietal. (2000). Έρευνα στην Ευρωπαϊκή Εξάρτηση 6(1): 42-49.

Οι εκτιμήσεις για την εξάπλωση στους νέους είναι πιο πρόσφατες και προέρχονται από τη Παγκόσμια Επισκόπηση Καπνίσματος Νέων (GlobalYouthTobaccoSurvey (GYTS)) που διεξήχθη το 2005 μεταξύ 6.378 μαθητών ηλικίας 13-15 ετών. Το δείγμα ήταν εθνικά αντιπροσωπευτικό και τυχαία επιλεγμένο. Η μελέτη έδειξε πως περίπου 1 στους 10 μαθητές ήταν τρέχοντες καπνιστές (10.4%) και ότι δεν υπήρχε στατιστική διαφορά μεταξύ αγοριών και κοριτσιών. (Σχήμα 4).

Σχήμα 4. Εξάπλωση Καπνίσματος Ανηλίκων 2005

Αγόρια 11.3

Κορίτσια 9.0

Συνολικά 10.4

Πηγή : Kyrlesi et al. (2007). BMC Public Health 2007, 7:3.

Άλλα ευρήματα από την GYTS περιλαμβάνει τα ακόλουθα:

- Πολλοί μαθητές είχαν πειραματιστεί με το κάπνισμα. Περίπου το ένα τρίτο των μαθητών ηλικία 13-15 ετών στην Ελλάδα είχε κάποτε καπνίσει.

- Το κάπνισμα άρχιζε σε μικρή ηλικία. Ένας στους τέσσερις καπνιστές άρχισε πριν από την ηλικία των 10.

- Πολλοί μαθητές δοκίμασαν να καπνίσουν. 19.5% αυτών που ποτέ δεν κάπνισαν είπαν πως πιθανότατα θα άρχιζαν να καπνίζουν το επόμενο έτος.

- Η καπνοβιομηχανία στοχοποίησε επιθετικά τους νέους. Ένας στους πέντε μαθητές δέχθηκε προσφορά δωρεάν τσιγάρων από εκπρόσωπο της καπνοβιομηχανίας.

Άλλες μελέτες έχουν δείξει την εξάπλωση του καπνίσματος μεταξύ φοιτητών ιατρικής να κυμαίνεται μεταξύ 28% και 30% και σε φοιτητές πανεπιστημίου να κυμαίνεται μεταξύ 42% και 44%.. (Vardavasetal, 2006).

Πρόσφατη μελέτη έδειξε πως η εξάπλωση του καπνίσματος σε έλληνες ιατρούς ήταν ακόμα υψηλότερη από το γενικό πληθυσμό. Ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα 1.284 ιατρών (718 άνδρες, 566 γυναίκες) που διεξήχθη μεταξύ Σεπτεμβρίου 2003 και Ιουνίου 2005 έσωσε μια συνολική εξάπλωση 38.6%.

Σχήμα 5. Εξάπλωση Καπνίσματος Ιατρών, 2005

Ανδρες 40.0

Γυναίκες 37.0

Συνολικά 38.6

Sotiropoulos et al. (2007) Public Health 121:5.

Εισηγήσεις

Τι μπορεί να γίνει;

- Αύξηση της τιμής του καπνού σε επίπεδα που θα αποθαρρύνει το κάπνισμα στους νέους. Οι τιμές των τσιγάρων στην Ελλάδα παραμένουν χαμηλές και είναι πολύ προσιτές στους νέους. Πολλές μάρκες τσιγάρων κοστίζουν μόνο 1 Ευρώ (κατά την περίοδο της μελέτης), που τις κάνει ιδιαίτερα προσιτές στους νέους. Οι αυξήσεις τιμών μέσω υψηλότερων φόρων στα τσιγάρα θα αποθαρρύνει τους νέους από το να αρχίσουν να καπνίζουν και θα ενθαρρύνει το κόψιμο σε κάποιους νέους. Μερικά Ευρωπαϊκά κράτη (Γαλλία, Γερμανία και Ολλανδία) αύξησαν δραστικά τους φόρους στα τσιγάρα το 2004 και είχαν σημαντική μείωση της εξάπλωσης της χρήσης. Ένας υψηλός φόρος καπνού παραμένει το πιο αποτελεσματικό μέτρο περιορισμού της χρήσης καπνού και μπορεί ταυτόχρονα να μειώσει τη χρήση καπνού και να αυξήσει τα κρατικά έσοδα.

- Ενίσχυση της απαγόρευσης στις διαφημίσεις καπνών και εισαγωγή απαγόρευσης των αφισών διαφημίσεων καπνών. Ο τωρινός νόμος που απαγορεύει τη διαφήμιση προϊόντων καπνού και την επιχορήγηση είναι ανεπαρκής και αντιφατικός με τις προβλέψεις του FCTC διότι επιτρέπει τη διαφήμιση προϊόντων καπνού σε γιγαντοαφίσες και αφίσες. Είναι απαραίτητο να ανασκευαστεί ο νόμος και να ισχύει σε όλα τα είδη διαφήμισης, προώθησης και επιχορήγησης προϊόντων καπνού.

- Εκπαίδευση νέων με εικόνες προειδοποιήσεις υγείας. Οι εικόνες στα προϊόντα καπνού χρησιμοποιούνται για να ενθαρρύνουν το κάπνισμα επιδεικνύοντας εικόνες ανδρισμού, ελευθερίας, εκλεπτυσμού, θηλυκότητας, ευμάρειας κ.λπ. Αντιθέτως, τα πακέτα τσιγάρων μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να αποθαρρύνουν τη χρήση καπνού, είτε μέσω εικόνων προειδοποίησης υγείας είτε μέσω απλής συσκευασίας. Ένας από τους καλύτερους λόγους για να προωθηθούν εικόνες προειδοποιήσεις υγείας είναι το ότι τέτοιες προειδοποιήσεις πολύ πιθανόν να φτάσουν στα παιδιά, ειδικά στα παιδιά καπνιστών τα οποία είναι και τα πιο τρωτά για να αρχίσουν να καπνίζουν.

- Παροχή αποτελεσματικών συμβουλών και θεραπειών διακοπής καπνίσματος. Μειώσεις στη κατανάλωση και εξάπλωση της χρήσης καπνού δεν μπορούν να επιτευχθούν χωρίς την επιτυχή διακοπή μεταξύ τωρινών καπνιστών. Προγράμματα διακοπής καπνίσματος που περιλαμβάνούν συμβουλές και θεραπεία είναι αναγκαία και πρέπει να είναι αναπόσπαστα τμήματα ενός πλήρους προγράμματος ελέγχου της χρήσης του καπνού.

*This Status Report summarizes data from the full report A Strategic Plan for Tobacco Control in Greece. The full report is available from the Tobacco Control Research Program, Division of Public Health Practice, HarvardSchool of Public Health.

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>